Bezsenność a depresja: kiedy sen jest objawem, a nie chorobą

Związek działa w obie strony

W epizodzie depresyjnym sen psuje się w charakterystyczny sposób: pacjent zasypia względnie normalnie, po czym budzi się nad ranem, dwie albo trzy godziny przed budzikiem, i nie potrafi zasnąć ponownie. Do tego dochodzi rytm dobowy objawów, czyli gorsze samopoczucie rano i pewna ulga wieczorem. Ten obraz różni się od klasycznej bezsenności psychofizjologicznej, w której najtrudniejsze bywa zaśnięcie.

Druga strona zależności jest równie ważna. Osoba, która przez pół roku śpi po cztery godziny, ma wyższe ryzyko rozwoju epizodu depresyjnego niż osoba śpiąca normalnie. Utrzymująca się bezsenność bywa więc czynnikiem ryzyka, a nie tylko objawem.

Po czym lekarz rozróżnia oba obrazy

W wywiadzie liczą się rzeczy, które pacjent często pomija, bo wydają mu się nie na temat.

• Zainteresowania. Czy sprawy, które dawniej cieszyły, nadal cieszą. Utrata zdolności do odczuwania przyjemności przemawia za depresją.
• Energia w ciągu dnia. W bezsenności bez depresji pacjent jest zmęczony, ale gdy dostanie szansę, potrafi się cieszyć i działać.
• Pora najgorszego samopoczucia. Wyraźnie gorsze poranki wskazują na rytm dobowy objawów depresyjnych.
• Apetyt i masa ciała. Spadek obu w ciągu ostatnich tygodni to sygnał, którego nie tłumaczy sama bezsenność.
• Czas trwania. Objawy utrzymujące się przez większość dnia od co najmniej dwóch tygodni spełniają kryterium czasowe epizodu depresyjnego.

Dlaczego leczenie samego snu zawodzi

Lek nasenny w nieleczonej depresji działa jak podniesienie głośności w radiu, w którym urwała się antena. Sen poprawia się na kilka tygodni, po odstawieniu wraca do punktu wyjścia, a choroba podstawowa nadal postępuje. Do tego dochodzi ryzyko, którego pacjent nie widzi: przy nasilonych objawach depresyjnych zapas leków nasennych bywa niebezpieczny.

Standardowa kolejność wygląda inaczej. Lekarz zajmuje się epizodem depresyjnym, a sen traktuje jako jeden z objawów, które mają się poprawić wraz z leczeniem. Część leków przeciwdepresyjnych działa uspokajająco i bywa przyjmowana wieczorem: mirtazapina, dostępna w mocach 15, 30 i 45 mg z kategorią Rp, oraz trazodon, dostępny między innymi jako tabletki o przedłużonym uwalnianiu 75 mg i 150 mg, również z kategorią Rp. W takim układzie pacjent przyjmuje jeden lek zamiast dwóch.

Kiedy nie czekać na konsultację online

Konsultacja zdalna nie jest miejscem dla stanów nagłych. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, plan samobójczy albo poczucie, że nie ma się już siły przetrwać kolejnego dnia, potrzebna jest pomoc natychmiast.

Co dalej z samym snem

Gdy leczenie depresji rusza, praca nad snem nadal ma sens. Stała pora wstawania, ograniczenie czasu w łóżku i wyjście z sypialni przy przedłużającym się czuwaniu działają niezależnie od tego, czy bezsenność jest pierwotna, czy wtórna. Protokół rozpisaliśmy przy bezsenności przewlekłej, a to, jak wygląda ocena w konsultacji, w tekście jak lekarz ocenia bezsenność.